Toplu Taşıma Sistemlerinde Tekerlekli Sandalye Kullanıcıları İçin Erişilebilirlik: Sistematik Derleme Bulguları

Abstract

Bu sistematik derleme, tekerlekli sandalye kullanıcılarının toplu taşıma sistemlerine erişilebilirliğini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Literatür taraması Google Scholar, DergiPark, TR Dizin ve PubMed veri tabanlarında, 2016–2026 yılları arasında yayımlanmış çalışmalarla sınırlı olarak Şubat 2026 tarihinde gerçekleştirilmiştir. “Tekerlekli sandalye, toplu taşıma, otobüs, bedensel engelli, ulaşım ve engelli” anahtar kelimeleri kullanılarak yapılan tarama sonucunda toplam 105 kayda ulaşılmış; önceden belirlenen dahil edilme ve dışlama kriterlerini karşılayan 16 çalışma derlemeye dâhil edilmiştir. İncelenen çalışmalar, tekerlekli sandalye kullanıcılarının toplu taşıma sistemlerine erişiminde yaygın ve çok boyutlu engeller bulunduğunu ortaya koymaktadır. Araç–kaldırım kot uyumsuzluğu, standart dışı rampalar, yetersiz veya işlevsiz asansör sistemleri, durak ve istasyon çevrelerinde sürekliliği olmayan yaya altyapısı ile yönlendirme ve bilgilendirme eksiklikleri öne çıkan sorunlar arasındadır. Bulgular, erişilebilirliğin çoğunlukla parçacıl düzenlemelerle ele alındığını ve yolculuk zincirinin bütüncül biçimde planlanmadığını göstermektedir. Sonuç olarak, erişilebilir toplu taşımanın sağlanabilmesi için yolculuk zinciri temelli, kullanıcı odaklı ve bütüncül planlama yaklaşımlarının benimsenmesi; erişilebilirlik standartlarının uygulama ve denetim süreçlerinde tutarlı biçimde hayata geçirilmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: erişilebilirlik, tekerlekli sandalye, toplu taşıma, ulaşım, kentsel çevre