GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE BÜTÇE AÇIKLARI VE ENFLASYON: 2000-2023 TÜRKİYE ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Abstract

Bütçe gelirlerinin bütçe giderlerinin gerisinde kalması ile oluşan bütçe açıkları mali, sosyal, iktisadi ve siyasi etkileri ile hemen her dönem başta gelişmekte olan ülkeler olmak üzere birçok ülke için temel bir sorun olmuştur. Birçok makroekonomik dengesizliğin de nedeni olarak görülen bütçe açıkları, ekonomilerinde yapısal sorunlar bulunan gelişmekte olan ülkelerde daha farklı bir nitelik kazanmaktadır. Bilindiği üzere söz konusu ülkeler büyüme ve kalkınma sürecinin içinde olan ve bu sürecin finansmanında önemli sorunlar yaşayan ülkelerdir. Kimi zaman söz konusu ülkelerde bütçe açıkları büyümenin bir finansmanı olarak tercih edilmiş ve açık bütçe politikaları ile büyüme süreci fonlanmaya çalışılmıştır. Bu şekilde büyüme sürecini yöneterek başarılı olan ülkeler olduğu gibi bütçe açıklarının yüksek enflasyon ve yüksek reel faizlere yol açarak büyümeye yön vermek bir yana tümüyle büyümeyi dışladığı durumlar da yaşanmıştır. Söz konusu ülkelerde bütçe açıkları büyüme ve mali yapı üzerinde büyük baskılar yaratarak bütün makroekonomik işleyişi ve dengeleri bozmuş, enflasyon yapısal bir soruna dönüşerek mali, iktisadi ve sosyal yapıyı olumsuz etkilemiştir. Böylesi bir yapıda kaynaklar finans kesimine yönlenirken reel kesim, üretim, istihdamda gerilemeler söz konusu olmuştur. Hiç kuşkusuz burada iktisadi ve mali rasyonaliteden uzak politik tercihlerle şekillenen gelir, harcama ve borçlanma politikalarının sürece yön verdiği söylenebilir. Bütçe açığı enflasyon etkileşimi ve bu etkileşimin diğer makroekonomik değişkenler üzerinde yarattığı baskıyı hafifletmede kurallı maliye ve para politikalarının önemi kuşkusuz büyüktür. Özellikle tasarruf düzeylerinin yetersiz olduğu, istikrarsız bir ekonomik büyümeye sahip gelişmekte olan ülkelerde ekonomik büyümenin finansmanı için belirli bir düzeyde bütçe açığı ve dolayısıyla belirli bir enflasyon düzeyi kabullenilmek zorundadır. Burada temel sorun bu çerçevede oluşturulacak algoritmanın siyasi mülahaza ve politik tercihlerden uzak bir biçimde kurallı ekonomi politikaları temelinde oluşturulabilme becerisinin gösterilebilmesidir. Çalışmada bütçe açıkları ve enflasyon etkileşiminin niteliği genel olarak gelişmekte olan ülkelerde esasen de Türkiye’de 2000 sonrası dönem için incelenmeye çalışılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Bütçe Açığı, Enflasyon, Gelişmekte Olan Ülkeler