THE IMPACT OF ENERGY CONSUMPTION COMPOSITION ON CARBON EMISSIONS IN TÜRKIYE: AN EMPIRICAL ARDL ANALYSIS

Abstract

Bu çalışma, Türkiye ekonomisinde enerji tüketim yapısının çevresel etkilerini değerlendirmek amacıyla kişi başına düşen karbon dioksit (CO₂) emisyonları ile ekonomik büyüme, yenilenebilir enerji tüketimi ve fosil yakıt kullanım arasındaki ilişkileri 1974–2023 dönemi için yıllık verilerle incelemektedir. Analizde, değişkenlerin uzun dönem ilişkilerini belirlemek amacıyla Otoregresif Dağıtılmış Gecikme (ARDL) modeli ve sınır testi yöntemi kullanılmıştır. Durağanlık testleri (ADF, PP, KPSS) sonucunda tüm değişkenlerin I(1) seviyesinde bütünleşik olduğu tespit edilmiştir. Uzun dönem bulgular, fosil yakıt tüketiminin CO₂ emisyonlarının temel belirleyicisi olduğunu ve istatistiksel olarak güçlü bir pozitif etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Buna karşılık, yenilenebilir enerji tüketimi emisyonları anlamlı şekilde azaltmaktadır. Kısa dönem bulgular ise ekonomik büyümenin emisyonları artırdığını ve çevresel Kuznets eğrisi hipotezinin başlangıç aşamasıyla uyumlu olduğunu ortaya koymaktadır. Hata düzeltme terimi negatif ve anlamlı bulunarak sistemin uzun dönem dengeye dönüş kapasitesini doğrulamaktadır. Etki-tepki analizleri, fosil enerji şoklarının CO₂ emisyonlarını kalıcı olarak artırdığını, yenilenebilir enerji şoklarının ise kısa vadeli ve azaltıcı etkiler gösterdiğini ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, Türkiye’nin düşük karbonlu enerji dönüşümünü hızlandırmasının çevresel sürdürülebilirlik açısından kritik önem taşıdığını vurgulamaktadır.