Van/Gevaş çevresi Ermeni olayları (1895-1918) / Armenian events around Van/Gevaş (1895-1918)

Abstract

Van İli gerek stratejik konumu bakımından gerekse beşerî ve kültürel değerleri bakımından tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Bu medeniyetlerden biri de Ermeniler olmuştur. Doğu Anadolu, Kilikya ve Kafkasya bölgelerinde Krallık ve beylikler halinde yaşayan Ermeniler bazı devletlere de tabi bir durumda yaşamaktaydılar. Osmanlı İmparatorluğuylada de ilk defa Osman Bey zamanında karşılaşmışlardır. Ermeniler daha sonraki padişahlar döneminde Osmanlının egemenliği altına girerek Milleti Sadıka ismiyle uzun süre yaşamışlardır. Ermeniler uzun bir süre boyunca Osmanlı egemenliğinde yaşadıktan sonra, Emperyalist Devletlerden etkilenerek Osmanlıya karşı isyanlara kalkışmışlardır. Bunları en çok etkileyen ve destekleyen Emperyalist Güç ise Rusya olmuştur. Rusya sıcak denizlere inmek için Ermenileri kullanmak istemiştir, bundan dolayı da Ermenilerin bütün iddialarını sürekli desteklemiştir. Ermeni sorunu 1877-1878 Osmanlı Rus Savaşı ve sonrasında Ayestefanos ve Berlin Antlaşmalarıyla da ortaya çıkmıştır. Emperyalist Devletler 19. Yüzyıldan itibaren Osmanlı topraklarını sömürmek istemişlerdir. Fransız İhtilalinden sonra da gelişen Milliyetçilik Akımıyla da Osmanlı topraklarında yaşayan gayrimüslim topluluklardan yararlanmışlardır. Bu gayrimüslim toplulukların arasında Ermeniler de vardır. Emperyalist Devletler Ermenilerin milli duygularını kullanarak onları Osmanlıya karşı isyana teşvik etmişlerdir. Bu isyanlarla Ermeni milliyetçiliğini canlandırmak için birçok vasıta kullanmışlardır. Bunlar; Ermeniler için açtıkları okullar, Ermeni gençlere milliyetçilik duygularını aşılamak için onlara verdikleri eğitim ve kurdukları Ermeni komiteler de bu vasıtalardan bazıları olmuştur. Milliyetçilik duygularıyla yetişen Ermeni gençleri Anadolu'ya döndükten sonra kurmak istedikleri bağımsız Ermeni Devleti için çalışmalar başlatmışlardır. Bu doğrultuda matbaalar açarak buralarda bastıkları gazetelerle Anadolu'da yaşayan Ermeni halkına milliyetçilik fikrini benimsetmeye çalışmışlardır. Ermeni gençleri başta Van olmak üzere Doğu Anadolu'da komiteler kurarak ve bunların bünyesinde Çeteler oluşturarak Rusya'dan aldıkları destekle isyana kalkışmışlardır. Ermeniler özellikle isyanlarını Van ve çevresinde yoğunlaştırmışlardır. Sebebi ise kuracakları bağımsız Ermeni Devleti için burayı başkent yapmak istemeleridir. Ermeni çeteleri Van'dan hareket geçerek isyanlar çıkarmışlardır. Kısa sürede bu isyanlar Van'ın ilçelerine ve köylerine de sıçramıştır. Gevaş ve köyleri de Ermeni çetelerinin saldırılarından nasibini almıştır. Gevaş ve köyleri Ermeni çetelerini saldırısı sonucu yakılıp yıkılmış ve Müslüman halkta türlü türlü işkencelerle katledilmiştir.