Yukarı Dicle Havzası Erken Tunç Çağı ölü gömme gelenekleri / Early Bronze Age, burial traditions in Upper Tigris Basin

Abstract

Ölüm, insanın var olduğu andan itibaren, mekân ve zaman değişse bile insanoğlunun değişmeyen tek gerçekliğidir. Ölüm gerçekleştiği anda ve sonrasında yapılan uygulamalar arkeoloji bilimi için maddi kalıntılar oluşturmaktadır. Bu kalıntılardan mezarlar ve mezarlık alanları, gömme biçimleri ve mezarlarda ele geçen buluntular, insan ve insan topluluklarının nasıl bir davranış sergilediklerini kavramak ve yorumlayabilmek açısından önemlidir. Yukarı Dicle Havzası içerisinde Erken Tunç Çağı'na tarihlendirilen mezar ve mezarlık alanlardan oluşan dört arkeolojik alan araştırılarak bölgede yaşayan toplumların ölü gömme ve anma ritüellerine ilişkin izler ele geçen bulgularla anlam kazanmıştır. Havzada yer alan mezar alanlarının konumları ve sayıları açısından kendi içerisinde yerel farklılıklar görülmektedir. Mezar buluntuları ve mezar tipleri açısından da değerlendirildiğinde ortak özellikler göstermesine rağmen birçok farklılık da tespit edilmiştir. Ölü gömme adetleri ele alınırken öncelikle kendi içerisinde bir değerlendirme yapmak daha sonra yakın coğrafya ile olan benzerlik ve farklılıkların tespit edilmesi amaçlanmıştır. Mezar tipolojisi ve mezar buluntuları, Fırat ve Habur Havzaları ile benzerlikler göstermesine rağmen, çeşitlilik açısından farklılıklar olduğu görülmektedir. Bölgenin Mezopotamya, Doğu Anadolu, Kuzey Suriye ile de benzer özellikler taşıdığı ve sosyal bir ilişki ağı içerisinde olduğu anlaşılmaktadır.