Osmanlı Döneminde Erzurum Polis Mektebi (1911-1917) / Erzurum Police School of the Ottoman Period (1911-1917)

Abstract

Osmanlı Devleti'nde ilk zamanlarda güvenlik hizmetleri askeri sistemin bir parçası olarak görülmüştü. Polis teşkilatı Osmanlı Devleti'nin son dönemlerine kadar Osmanlı zabıtası olarak adlandırılmaktaydı. II. Abdülhamit Hanın tahta çıkmasıyla o dönem polis vazifesi gören Memurin-i Teftişiye kaldırılmış ve Polis Teşkilatı uygulamasına geçilmişti. İç güvenlikten sorumlu özgün bir polis teşkilatının oluşması zaman almıştır. Polisin yükümlülük ve vazifeleri zaman içinde genişlemiş ve sorumluluğu arttırılmıştı. Bu vazifelerden birisi de adli tahkikat vazifesiydi. Polise verilen yeni sorumluluklar beraberinde polisin bu hizmetleri hakkıyla ifa etmesi için eğitim konusu bir zaruret haline gelmişti. Osmanlı Devleti'nin son döneminde, II. Meşrutiyet devrinde açılan polis mektepleri bunun en önemli adımıydı. Değişen dünya şartları, suç ve suçlu ile mücadele konuları, eğitimli ve donanımlı personeli zaruri kılmaktaydı. İlk açılan polis mekteplerinin belirgin başarısı, ülke genelinde yeni polis mekteplerinin açılmasını lüzumunu kılıyordu. Polis mektepleri artık bir ihtiyaç haline gelmişti. İlk polis mektepleri olan Selanik ve Dersaadet Polis Mekteplerinin muvaffakiyeti, Beyrut, Erzurum, Bağdat, Adana ve Trabzon Polis Mekteplerini netice verdi. Bu çalışmada Osmanlı döneminde açılan dördüncü polis mektebi olan Erzurum Polis Mektebi'nin kuruluşu, işleyişi, eğitim faaliyetleri, öğrenci profili, idari ve öğretim kadrosu, kapanışı ve önemi; Arşiv Belgeleri, Emniyet Genel Müdürlüğü arşivinde bulunan Tüm Polis Mektepleri Maaş Defteri ile bazı Özlük Dosyaları ve Polis Mecmuası gibi esas kaynaklar, diğer makale ve eserler ile beraber incelenerek konu teferruatıyla aktarılmaya çalışılmıştır. Üç bölümden oluşan bu çalışmanın birinci bölümü; Türk polis teşkilatının özet tarihçesi, ikinci bölümü; Osmanlı zamanında açılan diğer polis mekteplerinin özeti ve üçüncü bölüm ise tezimizin ana konusu olan Erzurum Polis Mektebi hakkındadır27 Kasım 1911'de açılan Erzurum Polis Mektebi'nin eğitim çevresi; Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır ve Elazığ vilayetlerinden oluşuyordu. Polis mektebinde bu vilayetlerin gönderdiği polis memuru ve polis adayı talebeler eğitim görüyorlardı. Her devrenin süresi dört buçuk beş ay kadardı. Talebeler bu süre zarfında mektepte yatılı olarak kalıyordu. Erzurum Polis Mektebi resmi olarak yedi yıl açık kaldı ancak eğitim faaliyetini üç yıl sürdürebildi. Eğitim faaliyetini sürdürdüğü bu süre içinde ancak sekiz devre mezun verebildi. Rusların Doğu Anadolu'dan Erzurum'a doğru ilerleyişi nedeniyle seferberlik ilan edilince polis mektebi 1914 yılının ikinci yarısında tatil edildi. Eğitim faaliyetinde bulunduğu kısa süre içinde, kaliteli eğitimi ve kapasiteli öğretim kadrosu ile eğitim çevresine dâhil civar illerin polis teşkilatlarına büyük katkıları oldu. En büyük talihsizliği çok sıkıntılı bir döneme denk gelmiş olmasıydı. Bütün olumsuzluklara rağmen büyük fedakârlıklar göstermiş ve önemli hizmetlerde bulunmuştur. Mektepte hukuki ve idari derslerin yanında, telefon, telgraf, fotoğraf ve daktiloskopi gibi teknik dersler de okutulmaktaydı. Bu teknik dersler ile polis adayları çağın teknolojisi ile orantılı bir eğitim almış oluyordu. Tatil olunduğu 1914'ten sonra, Birinci Dünya Savaşı ve savaşın ağır neticelerinden olan ekonomik sıkıntılar ve insan kaynağından mahrumiyet, mektebin tamamen kapatılmasını netice verdi. İdari ve eğitim kadrosu tamamen dağılan Erzurum Polis mektebi, 1 Nisan 1917'de zorunlu nedenlerden dolayı lağvedildi. Eğitim faaliyetinde bulunduğu süre içinde yetiştirdiği polis memurları Doğu Anadolu'da milli mücadele döneminde Ermeni çetelerine ve Ruslara karşı direnişte Kuva-yi Milliye ruhunun uyanmasında öncü olmuşlardır.