10) Bitlis Eren Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi

Obezitede Kullanılan İlaçların Gıdalarla Etkileşimi

2026-01-01T00:00:00Z

Obezitede Kullanılan İlaçların Gıdalarla Etkileşimi ELVE, Esra Obezite, vücuda alınan ve harcanan enerji arasında dengesizlik, yetersiz fiziksel aktivite, stres ve yanlış beslenme alışkanlıklarının neden olduğu, günümüzde dünya çapında yaygınlaşan bir halk sağlığı sorunudur. Beraberinde getirdiği eşlikçi hastalıklar nedeniyle mortalite ve morbiditeye neden olabilmektedir. Obezite tedavisinde hastanın durumu en iyi şekilde tetkik edildikten sonra tıbbı beslenme tedavisi, cerrahi tedavi veya farmakolojik tedavi yaklaşımları gibi tedavi seçeneklerinden biri seçilir. Bu basamaklardan diyet, egzersiz ve davranış değişikliği yaklaşımları denenip hastada değişiklik görülmediği takdirde ilaç tedavisine başlanmak için gereken onay alınmış demektir. Tedavi esnasında başlanan ilacın hasta üzerinde neden olduğu beslenme problemleri ve besin-ilaç, ilaç-ilaç etkileşimleri önem verilmesi gereken bir konudur. Besin-ilaç etkileşimi, besinler, besin ögeleri veya hastanın beslenme durumu ile ilaç arasında oluşan etkileşimlerdir. İlaçların içindeki maddeler kişinin beslenme durumunu etkileyebileceği gibi hastanın beslenme durumu da ilacın çalışma ve etki mekanizmasını etkileyebilmektedir. Tedavinin olumlu seyir etmesi için ilaçların etki mekanizması bilinmeli ve hastanın beslenme durumu sorgulanması iyi bir şekilde yapılmalıdır. Bunu sağlayabilmek adına besinlerin ilaçlar üzerindeki etkisinin bilinmesi gerekmektedir. Bu makalede, ilaç tedavisinde kullanılan; orlistat, fentermin, fentermin-topiramat kombinasyonu, fentermin–fenfluramin kombinasyonu, sibutramin, metformin, rimonabant, bupropion, dietilpropion, lorcaserin, liraglutide ve eksenatid ilaçlarınınbesin-ilaç etkileşimi noktasında oluşturabilecekleri risk faktörleri hakkında bilgi verilmektedir. Anahtar Kelimeler: Besin-İlaç Etkileşimi, Obezite, Halk Sağlığı, Akılcı İlaç Kullanımı.

Toplu Taşıma Sistemlerinde Tekerlekli Sandalye Kullanıcıları İçin Erişilebilirlik: Sistematik Derleme Bulguları

2026-01-01T00:00:00Z

Toplu Taşıma Sistemlerinde Tekerlekli Sandalye Kullanıcıları İçin Erişilebilirlik: Sistematik Derleme Bulguları HEYBET, Safa; YAŞAR, Ceren Bu sistematik derleme, tekerlekli sandalye kullanıcılarının toplu taşıma sistemlerine erişilebilirliğini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Literatür taraması Google Scholar, DergiPark, TR Dizin ve PubMed veri tabanlarında, 2016–2026 yılları arasında yayımlanmış çalışmalarla sınırlı olarak Şubat 2026 tarihinde gerçekleştirilmiştir. “Tekerlekli sandalye, toplu taşıma, otobüs, bedensel engelli, ulaşım ve engelli” anahtar kelimeleri kullanılarak yapılan tarama sonucunda toplam 105 kayda ulaşılmış; önceden belirlenen dahil edilme ve dışlama kriterlerini karşılayan 16 çalışma derlemeye dâhil edilmiştir. İncelenen çalışmalar, tekerlekli sandalye kullanıcılarının toplu taşıma sistemlerine erişiminde yaygın ve çok boyutlu engeller bulunduğunu ortaya koymaktadır. Araç–kaldırım kot uyumsuzluğu, standart dışı rampalar, yetersiz veya işlevsiz asansör sistemleri, durak ve istasyon çevrelerinde sürekliliği olmayan yaya altyapısı ile yönlendirme ve bilgilendirme eksiklikleri öne çıkan sorunlar arasındadır. Bulgular, erişilebilirliğin çoğunlukla parçacıl düzenlemelerle ele alındığını ve yolculuk zincirinin bütüncül biçimde planlanmadığını göstermektedir. Sonuç olarak, erişilebilir toplu taşımanın sağlanabilmesi için yolculuk zinciri temelli, kullanıcı odaklı ve bütüncül planlama yaklaşımlarının benimsenmesi; erişilebilirlik standartlarının uygulama ve denetim süreçlerinde tutarlı biçimde hayata geçirilmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: erişilebilirlik, tekerlekli sandalye, toplu taşıma, ulaşım, kentsel çevre

Hospital as a Platform: API-First Healthcare Ecosystems Where AI Agents Coordinate Multi-Institutional Care Pathways

2026-01-01T00:00:00Z

Hospital as a Platform: API-First Healthcare Ecosystems Where AI Agents Coordinate Multi-Institutional Care Pathways KARCIOĞLU, Ufuk Burak The traditional hospital model is increasingly strained by fragmentation, workforce shortages, and rising chronic disease burdens. This narrative review and conceptual framework proposes redefining hospitals as modular nodes within API-first digital platforms. Drawing on platform economics (Uber/Airbnb analogies), HL7 FHIR interoperability standards, and emerging agentic AI capabilities, the article introduces the Hospital-as-a-Platform model. In this architecture, autonomous AI agents orchestrate dynamic, patient-centric care chains across multiple institutions, enabling seamless coordination, optimized resource utilization, and continuity beyond institutional boundaries. Managerial implications include revenue diversification through platform participation, while applications encompass revolutionized global health tourism via algorithmically matched cross-border pathways. By 2035, hospitals are envisioned as hybrid physical-digital platforms, where physical infrastructure supports high-acuity needs and AI-driven orchestration handles the majority of coordination. The framework offers a strategic blueprint for healthcare leaders to transition toward resilient, ecosystem-centric delivery systems.

Transfusion Practice and Red Blood Cell Use in Patients in Critical Condition: Effects on Survival

2026-01-01T00:00:00Z

Transfusion Practice and Red Blood Cell Use in Patients in Critical Condition: Effects on Survival Koyun, Derya; Söylemez, Fatma Objective: Transfusion decisions critically influence outcomes in severe illness. Patient Blood Management (PBM) strategies optimize transfusion practice and mitigate immunological risk. Materials and Methods: This retrospective study reviewed 30-month transfusion records across all departments. Transfusion endpoints—including red blood cell (RBC), platelet , and fresh frozen plasma—were evaluated. RBC recipients were stratified into critical-risk units versus other clinical departments. Outcomes were defined by survival status during follow-up. Analyses comprised Kaplan–Meier survival curves, logistic regression (univariate and multivariate), and ROC curve evaluation. Results: Among 1,805 patients receiving 4,999 RBC transfusions, 208 were analyzed (Oct–Dec 2023; median follow-up 12.45 months). Of these, 42.3% were transfused in critical-risk departments and 43.3% died. Survivors showed higher pre- and post-transfusion RBC and lymphocyte counts (p < 0.05). Mortality was independently associated with transfusion intensity, malignancy, and critical care admission. Multivariate analysis confirmed age, malignancy, and critical care admission as predictors of poor survival. ROC analysis indicated strong model performance (AUC = 0.859), and Kaplan–Meier curves revealed significantly reduced survival in high-risk subgroups. Conclusion: Transfusion burden and immune parameters shape survival in critical illness, underscoring individualized, risk-adapted PBM. Key words: Transfusion Practice, Red Blood Cell, Critical Risk Units , Survival