Uluslararası Tarih, Kültür, Dil ve Sanat Bağlamında Bitlis Sempozyumu : Özet Kitapçığı

Abstract

Atasözlerinin yazılı kaynaklarda geçen örnekleri üzerinde çalışmalar belli bir düzeye gelmiş ve hâlâ devam ediyorken dilin diğer cephesinde ağızlarda var olan malzemenin toplanması da son zamanlarda ivme kazanmıştır. Konuyla ilgili yapılan çalışmalar ve edinilen tecrübeler, bu söz varlığının halk dilinde son derece canlı olduğunu, bazı bölgelerde kullanılan ama kayıt altına alınamamış çok sayıda örneğin bulunduğunu, kısacası halk dilinde, bölge ağızlarında atasözleri ve deyimler de dâhil olmak üzere zengin söz varlığının bulunduğunu göstermektedir. Aslına bakılırsa bu durum, ağız araştırmalarının da çıkış noktalarından birini oluşturmaktadır. Bu sebeple ağızların söz varlığının atasözleri ve deyimler açısından da ele alınması son derece değerlidir. Kaynaklar, bize Bitlis ağızlarıyla ilgili ilk çalışmanın Caferoğlu tarafından yapıldığını söylemektedir. Hamza Zülfikar, 1968 yılında bir çalışma yapana kadar başka da bir çalışma yapılmamıştır (Zülfikar, 1968: 65). Halk ağızlarından deyim ve atasözleri derleme işiyle ilgili olarak ise ilk çalışma, Ömer Asım Aksoy tarafından gerçekleştirilmiştir. Kerkük, Kıbrıs, Yunanistan ve birçok ilden verilerin toplandığı bu eserde Bitlis’le ilgili bazı malzemeler de bulunmaktadır. Bu sözlüğe Bitlis’ten Alperdem Şavlı 190, Alpergin Şavlı 160, Nazmi Barutçu 180, Vecihi Timuroğlu 80 atasözü ve deyimle katkı vermiştir (Aksoy, 1969: 15). Hamza Zülfikar, 1968 yılında Bitlis’in kalıp sözleriyle ilgili verilerini yörenin fonetik özelliklerini de belirterek yayımladığı çalışmasından sonra 2021 yılında Bitlis Halk Ağzı ve Kültürü adlı eserde yıllar içinde topladığı malzemeyi de katarak ve önemli bazı değerlendirmeler de yaparak okuyucuya sunmuştur. Ayrıca doğrudan Bitlis Atasözleri ve Deyimler üzerine 2019 yılında bir tez çalışması yapılmış, bu tezde Bitlis Merkez’den derlemeler yapılmak suretiyle atasözleri ve deyimler tematik açıdan sınıflandırılmıştır. Bu çalışmada Anadolu ağızlarında atasözleriyle ilgili çalışmalar Bitlis atasözlerinden hareketle değerlendirilmeye çalışılacaktır.